Allerzielen Alom

Onderzoeksresultaten Radboud Universiteit Allerzielen Alom 2007

Erik de Maaker en Thomas Quartier, beiden verbonden aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, hebben de Allerzielenvieringen op de voet gevolgd ten behoeve van hun onderzoek naar persoonlijke religiositeit en veranderende riten rondom de dood. De enquêtes die zij hebben afgenomen bij het publiek hebben een schat aan informatie opgeleverd. 400 enquêtes zijn geretourneerd.

Thomas Quartier
Dr. Thomas Quartier van de Radboud Universiteit, faculteit religiewetenschappen heeft de gesloten vragen geanalyseerd en daaruit een profiel van de bezoeker geschetst.

Samengevat kwam hij tot de volgende conclusies:

1. Wie kwamen er?
– 2/3 zijn geen kerkleden, bijna 28% zijn katholiek
– Mensen geloven op hun eigen manier
– Verschillende leeftijden en verschillende constellaties
2. Openheid voor spiritualiteit. Wat kwamen ze doen?
– 2/3 herdenken een zeer intense relatie
– Nadruk lag op persoonlijk herdenken
– Geen afwijzing van spiritueel herdenken
– Afwijzing van ‘geen hoop’ als teneur van het herdenken
3. Emotioneel intens gebeuren. Wat deed het ze?
– Positieve emoties worden volop gedeeld: gezamenlijkheid
– Negatieve emoties worden afgewezen: mensen voelden geen
eenzaamheid
– Een nieuw signaal naar de maatschappij toe?
4. Dodenherdenking alom! Wat betekenen deze uitkomsten voor
de praktijk?
– Rekening houden met diversiteit
– Openheid bieden voor spiritualiteit
– Ruimte scheppen voor emoties
– AA biedt deze ruimte – het is te hopen dat er meer ruimte door
gaat groeien

Erik de Maaker
Dr. Erik de Maaker ging in op de rituele werking van de diverse herdenkingvormen die door de kunstenaars zijn ontwikkeld. Hoe ziet Allerzielen ‘nieuwe stijl’ eruit? En waarom spreekt het mensen zo aan? Wat is de betekenis van kunst binnen de beleving van Allerzielen Alom.

Samengevat kwam hij tot de volgende conclusies en punten:

1. Doel van kunst gemaakt ten behoeve van Allerzielen Alom:
bezoekers/deelnemers stimuleren tot herinneren, herdenken
van overledenen. Hoe is daar door bezoekers/deelnemers
op ingegaan?
2. Allerzielen Alom: transformatie van een rituele vorm
afkomstig uit de Rooms Katholieke traditie tot een seculiere (in
de zin van niet-kerkelijke) viering.
3. Elk van de Allerzielen Alom vieringen creëerde een ritueelkader
– Markering begin tijd en eind tijd.
– Markering in de ruimte.
– Activiteiten nadrukkelijk buiten ‘het normale’. Ingeperkt met
verwijzing naar subjectieve noties als ‘ethiek’, ‘respect’ e.d.
4. Hoe zijn de deelnemers / bezoekers hiermee omgegaan?
– Elk van de vieringen omvatte een groot aantal installaties
– Sommige installaties nodigden de mensen uit om
herinneringen in te brengen
– Mate van vrijheid in die inbreng verschilde nogal.
5. Herinnerdingen (Maaike Rozenburg)
– Bedoeling was dat mensen thuis een kastje zouden inrichten
met eigen objecten, en dat dan op de viering zouden
tentoonstellen.
– Bezoekers werden ook gedurende de vieringen uitgenodigd
om een voorwerp van de kunstenaar te associëren met hun
overledene.
– Bij dat voorwerp schreven ze een boodschap
– Voorwerp en briefje werden tentoongesteld.
6. Reliekhuisjes (Reinier Kurpershoek)
– Leegte van het terrein rondom het crematorium van Schagen
– Tuinhuisjes complexen / groentetuintjes als plekken van
persoonlijke geborgenheid.
– Van ‘tuinhuisje’ naar ‘reliekhuisje’.
7. De vieringen boden aan mensen de mogelijkheid om zelf iets
te doen dat anders niet zou kunnen.
8. Kunst en persoonlijke herinnering.
– De vieringen nodigden nadrukkelijk uit tot het publiek maken
van persoonlijke herinneringen, en het kennisnemen van de
persoonlijke herinneringen van anderen.
– De gedeelde persoonlijke herinneringen waren allemaal
positief (weinig publiek delen van woede of verdriet).
Konden onderdeel gaan vormen van een gedeeld,
gezamenlijk publiekelijk herdenken.
– Kunst met religieuze inspiratie draagt bij aan creatie ritueel
kader. Delen van datgene dat normaal gesproken niet gedeeld
wordt (persoonlijke herinnering) draagt bij een creatie van
‘vluchtige’ gemeenschap. Geen verplichtingen, wel een notie
van ‘behoren’ tot’.  Het publiek maken van persoonlijke
herinneringen: een bindende kracht voor de vieringen?